Waar gaat het gezondheidskundig om bij fijn stof?
Uit Wikilucht
Vraagsteller: Wikiteam
Datum: 17 april 2009
Antwoord aanwezig: Ja
Onderwerp: Gezondheid
Gezondheidskundig is van belang de grootte van de deeltjes fijn stof en de samenstelling, tevens uiteraard de mate van blootstelling:
Grootte van de stofdeeltjes
De mate waarin stofdeeltjes kunnen doordringen in longen en luchtwegen is afhankelijk van de grootte van de deeltjes. Grove stofdeeltjes, die groter zijn dan 10 μm, worden grotendeels afgevangen in de neus-keelholte. De neus werkt dus als een soort filter, waardoor niet al deze stofdeeltjes de longen inkomen. Bij de grove fractie van PM10 (met een diameter tussen de 2,5 en 10 μm) is dat anders: deze deeltjes zijn kleiner en bereiken via de luchtpijp de bronchiën. De nog fijnere deeltjes, gekarakteriseerd als PM2,5 (diameter kleiner dan 2,5 μm) of PM1 (diameter kleiner dan 1 μm) dringen dieper in de longen door tot in de longblaasjes. Sinds enkele jaren is er ook aandacht voor zogenaamde ultrafijne deeltjes met een diameter kleiner dan 0,1 μm. Deze deeltjes kunnen tot in de bloedbaan doordringen.
Samenstelling van de stofdeeltjes
Niet alleen de grootte, maar ook de samenstelling van de stofdeeltjes kan sterk variëren en is van belang bij het veroorzaken van gezondheidseffecten. De grove fijnstofdeeltjes bestaan over het algemeen uit ander materiaal dan de fijnere deeltjes. De grovere fractie van PM10 (diameter tussen 2,5 en 10 μm) bestaat vooral uit deeltjes die het gevolg zijn van mechanische processen en opwaaiend bodemstof (ook zeezout valt grotendeels hieronder). De fijnere fractie van PM10, deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 μm (PM2,5) bestaat vooral uit deeltjes die het gevolg zijn van verbrandingsprocessen, bijvoorbeeld dieselroet. Ook PM2,5-deeltjes kunnen uit zeezout en andere natuurlijke materialen bestaan, maar dit aandeel is veel minder groot dan binnen de PM10-fractie. Het is tot nu toe niet duidelijk welke componenten uit het fijnstofmengsel de meeste gezondheidschade veroorzaakt. Wel zijn er aanwijzingen dat de fijne fractie (PM2,5) schadelijker is dan de grove fractie (Schwartz et al., 1996; Klemm et al., 2000; Pope et al., 2002). De grove fractie (met een diameter tussen 2,5 en 10 μm) is echter niet onschadelijk. Er bestaat een relatie tussen deze fractie en luchtwegaandoeningen, met ziekenhuisopnamen tot gevolg (Brunekreef en Forsberg, 2005a).
Wettelijke norm is geen gezondheidskundige norm
Fijn stof is niet alleen schadelijk bij blootstelling aan hoge concentraties. Ook bij lage concentraties fijn stof kan gezondheidsschade ontstaan. Voor fijn stof bestaat daarom geen gezondheidskundige grenswaarde waaronder geen gezondheidseffecten optreden. De WHO heeft om deze reden lange tijd geen enkele advieswaarde voor fijn stof willen noemen. In 2005 heeft de WHO wel gezondheidskundige advieswaarden opgesteld voor fijn stof. Deze liggen beduidend lager dan de huidige wettelijke grenswaarden die in hoge mate door economische en politieke drijfveren zijn bepaald.
Effecten na blootstelling aan fijn stof
Diverse gezondheidseffecten kunnen optreden door blootstelling aan fijn stof:
- vermindering van de longfunctie;
- toename van luchtwegklachten zoals piepen, hoesten en kortademigheid;
- verergering van astma (vooral bij kinderen);
- verergering van klachten gerelateerd aan hart- en vaatziekten zoals vaatvernauwing,
- verhoogde bloedstolling en verhoogde hartslag.
Dergelijke gezondheidsklachten kunnen leiden tot toename in medicijngebruik en zelfs tot
ziekenhuisopnames of vervroegde sterfte. De ernst van de gezondheidseffecten hangt af van de hoogte en de duur van de blootstelling.
Meer informatie is te vinden in het volledige rapport (zie bron).
Bron: RIVM, GGD richtlijn medische milieukunde, luchtkwaliteit en gezondheid, 2008.
